myUpchar प्लस+ सदस्य बनें और करें पूरे परिवार के स्वास्थ्य खर्च पर भारी बचत,केवल Rs 99 में -

सारांश

डेंगू हा एक प्रकारचा विषाणूजन्य रोग असून तो डासांद्वारे पसरतो. असे चार प्रकारचे विषाणू आहेत जे या आजारास कारणीभूत आहेत आणि डेंगू त्यापैकी कुठल्याही एकाने होऊ शकतो. एकदा एखाद्या व्यक्तीस कोणत्याही प्रकारच्या डेंगू विषाणूचा संसर्ग झाल्यास, त्या विशिष्ट प्रकारासाठी आजीवन प्रतिकारक्षमता व इतर प्रकारांसाठी अल्प-काळ (जवळजवळ दोन वर्षे) आंशिक प्रतिकारक्षमता विकसित होते, परंतु अंततः त्या व्यक्तीला सर्व चार प्रजातींचे संक्रमण होऊ शकते. प्रदुर्भावाच्या काळात कोणतेही एक किंवा सर्व प्रकारचे डेंगू विषाणू परिभ्रमण करू शकतात.

एन्डी इजिप्ती डसाने डेंगू विषाणू एका व्यक्तीकडून दुसऱ्या व्यक्तीकडे प्रसारित केला जातो. संक्रमित व्यक्तीच्या शरीरावर रक्त शोषताना डास स्वतः विषाणूग्रस्त होतो. डेंगूच्या लक्षणांमधे अचानक उच्च-ताप येणे, तीव्र डोकेदुखी, मळमळ, डोळ्यांच्या मागे वेदना होणे, सांधेदुखी होणे, अती थकवा येणे, शारीरिक वेदना होणे, भूक हरवणे आणि त्वचेवर पुरळ येणे यांचा समावेश होतो. ताप आणि इतर लक्षणं जवळजवळ एक आठवडे टिकतात, परंतु त्यानंतर येणारा अशक्तपणा आणि भूक कमी होणे अनेक आठवडे टिकू शकते.

डेंगू तापावर सध्या कोणतेही विशिष्ट विषाणूरोधक उपचार उपलब्ध नाही. तापावरील औषधांच्या वापरासह, द्रव्य पुनर्स्थापना आणि अंथरूणावर विश्रांती करण्याचा सल्ला दिला जातो.रक्तस्त्रावासह होणारा डेंगूचा ताप उपचार न केल्यास डेंगू शॉक सिंड्रोममधे रूपांतरित होतो. ही अतिशय गंभीर स्थिती आहे.

  1. डेंग्यू ची लक्षणे - Symptoms of Dengue in Marathi
  2. डेंग्यू चा उपचार - Treatment of Dengue in Marathi
  3. डेंग्यू साठी औषधे
  4. डेंग्यू चे डॉक्टर

डेंग्यू ची लक्षणे - Symptoms of Dengue in Marathi

डेंगू ताप आलेली व्यक्ती सहसा नुकतीच अशा ठिकाणी गेलेली असते, जिथे हा आजार स्थानिक आहे किंवा तिथे राहणा-या व्यक्तीला भेटलेली असते. डेंगूसोबत खालील चिन्हे आणि लक्षणे दिसतात.

  • अचानक ताप येणे (40°C/104°F ), आणि तापमानात सातत्य असते किंवा तो 'पाठीवरील पिशवी' प्रारुप असतो, चौथ्या किंवा पाचव्या दिवशी अवकाश घेऊन तो पुन्हा वाढतो. ताप सामान्यतः सात ते आठ दिवस टिकतो.
  • तीव्र डोकेदुखी.
  • मळमळ होणे आणि उलट्या होणे.
  • सांधेदुखी, स्नायूंतील वेदना आणि डोळ्यांच्या मागे वेदना.
  • अशक्तपणा येणे
  • चवीच्या संवेदनांमध्ये बदल, आणि भूक होणे (एनोरेक्झिया).
  • घसेदुखी.
  • ग्रंथींवर आणि लसिका देठांवर सूज येणे.
  • पहिल्या दोन दिवसात निरोगी त्वचा पूर्णपणे नाहीशी होऊन तिची जागा पुरळ घेते जी मळकट स्नायूंच्या पुरळसदृश असते. तिसऱ्या ते पाचव्या दिवसापसून सपाट लालसर चट्टे येण्यास प्रारंभ होतो. या चट्ट्यांवर लहान, एकमेकांना जुडलेले फोड येतात, जे दाबल्यावर फुटून पांढरे होतात. ते सामान्यतःधडावर विकसित होतात व शरीराच्या इतर भागांवर पसरतात. फक्त हातांचे व पायांचे तळवे वाचतात. पुरळ येण्याची सुरुवात सहसा, शरीराचे तापमान कमी होण्याशी संबंधित असते. पुरळाचे छोटे तुकडे होऊन ते गळून पडतात किंवा लहान लालसर डागांमधे बदलतात (रक्तस्त्रावामूळे) ज्यांना पेटेशिआ म्हणतात.
  • हिरड्यांत रक्तस्त्राव होणे, नाकातून रक्तस्त्राव होणे, मासिक पाळी दरम्यान असामान्यपणे रक्तस्त्राव होणे आणि मूत्रात रक्त येणे यासारख्या सौम्य रक्तस्त्रावाची लक्षणे दिसतात.

संक्रमित डासाने एखाद्या व्यक्तीत विषाणूचा प्रसार केल्यावर, अंदाजे चार ते दहा दिवसांच्या उष्मायनानंतर दोन ते सात दिवसांत लक्षणे प्रबळ होतात.

तीव्र डेंगू ही एक गंभीर समस्या आहे जी घातक असू शकते.प्राथमिक लक्षणे दिसून झाल्यानंतर तीन ते सात दिवसांनी डेंगू तीव्र होतो.शरीराचे तपमान कमी(38 °Cपेक्षा कमी)  झाल्यास, सावधगिरीची चिन्हे म्हणून खालील लक्षणे तापसावीत:

  • सततच्या उलट्या होणे.
  • रक्ताच्या उलट्या होणे
  • जलद श्वसन होणे किंवा श्वास घेण्यात अडचणी येणे (श्वसनाचा त्रास).
  • हिरड्यांमधे रक्तस्त्राव होणे
  • पोटात तीव्र वेदना होणे.
  • थकवा येणे
  • अस्वस्थता येणे
  • डेंगू धक्का विकार होणे (डेंगू शॉक सिंड्रोम)
    डेंगू तापातील ही एक गंभीर समस्या आहे. डेंगू विषाणूचा संसर्ग झालेल्या व्यक्तीला वेगळ्या डेंगू विषणूचा आणखी एक संसर्ग झाल्यासपरिणाम म्हणून ही लक्षणे दिसतात. परिणामी डेंगू धक्का विकाराचा विकास होऊन इतर अनेक अवयवांची कार्ये बंद होतात,जे घातक ठरते.

रोगमुक्तीचा कालावधी बराच मोठा असून त्याला दोन आठवडे लागू शकतात. लक्षणे कमी झाल्यानंतरही व्यक्ति दीर्घ काळापर्यंत  अशक्त असते आणि तिला गळून गेल्यासारखे वाटते.

डेंग्यू चा उपचार - Treatment of Dengue in Marathi

आजपर्यंत डेंगू तापावर कोणतेही विशिष्ट विषाणूरोधक उपचार केले गेलेले नाहीत. हा रोग सामान्यत: स्वतःच शांत होतो. तथापी, लक्षणांच्या तीव्रतेवर नियंत्रण ठेवण्यासाठी आणि ती कमी करण्यासाठी स्वत: ची काळजी घेणे आणि जीवनशैली सुधारणे आवश्यक आहे.

डेंगू विषाणूग्रस्त क्षेत्रातून परतल्यानंतर दोन आठवड्यांच्या आत आपल्याला ताप किंवा फ्लूसारखी लक्षणे दिसल्यास आपण आपल्या डॉक्टरांशी संपर्क साधावा. तसेच, जर आपण डेंगू पसरलेल्या भागात असलात व तुमच्यात डेंगूसदृश लक्षणे  असल्यास डॉक्टरांकडे जा.

पुरेशा प्रमाणात द्रव्ये घ्यावीत, जेणेकरून शरीरात पाण्याची कमतरता येणार नाही. ताप कमी करण्यासाठीची औषधे काळजीपूर्वक घेणे व विश्रांती करणे आवश्यक आहे. तापातून बरे होण्यासाठी अँसिटामिनोफेनचा वापर केला जाऊ शकतो. डॉक्टरांच्या सल्लाशिवाय डेंगूमध्ये वेदनानाशक (जसे की एस्पिरिन) आणि कॉर्टिकोस्टिरॉईड्स घेऊ नये. त्वचेची पुरळे कॅलमाइन लेपन लाऊन सुधारू शकता. जे रुग्ण सुधरतात त्यांना बाह्य-रुग्ण व्यवस्थेमध्ये ठेऊन त्यांच्यावर देखरेख ठेवली जाते.

खालील घटना घडल्यास रुग्णालयात भरती होण्याचा सल्ला दिला जातो:

  • सतत उलट्या होणे
  • उलटीमध्ये रक्त येणे
  • शरीरातील पाण्याचे प्रमाण कमी होणे
  • श्वासाची गती वाढणे (श्वसनाला त्रास).
  • हिरड्यांमधून रक्तस्त्राव होणे.
  • पोटात तीव्र वेदना होणे
  • तीव्र थकवा आणि अस्वस्थता वाटत असल्यास

जीवनशैलीचे व्यवस्थापन

डेंगू ताप असलेल्या लोकांना त्यांच्या जीवनशैलीत थोडे काही बदल करावे लागतील. हे आहेतः

  • रुग्ण फक्त द्रवपदार्थ घेण्यास सक्षम असेल तर ओआरएस (ओरल रीहाइड्रेशन सोल्यूशन)पाजा.
  • फळांचे रस प्यावे
  • पुरेशी विश्रांती घ्यावी.
  • थकवा आणि अशक्तपणा आणणाऱ्या शारीरिक क्रिया टाळा.
  • इतर प्रकारच्या डेंगू विषाणूंनी बाकीचे संसर्ग टाळण्यासाठी कीटकनाशकाची फवारणी केलेल्या मच्छरदाण्यांचा वापर करा.
  • घरात तसेच घराबाहेर डास मारणारी साधने उदा.रीपेलंट आणि कीटकनाशके वापरा.
Dr. Jogya Bori

Dr. Jogya Bori

Infectious Disease
4 वर्षों का अनुभव

Dr. Lalit Shishara

Dr. Lalit Shishara

Infectious Disease
8 वर्षों का अनुभव

Dr. Alok Mishra

Dr. Alok Mishra

Infectious Disease
5 वर्षों का अनुभव

Dr. Amisha Mirchandani

Dr. Amisha Mirchandani

Infectious Disease
8 वर्षों का अनुभव

डेंग्यू साठी औषधे

डेंग्यू के लिए बहुत दवाइयां उपलब्ध हैं। नीचे यह सारी दवाइयां दी गयी हैं। लेकिन ध्यान रहे कि डॉक्टर से सलाह किये बिना आप कृपया कोई भी दवाई न लें। बिना डॉक्टर की सलाह से दवाई लेने से आपकी सेहत को गंभीर नुक्सान हो सकता है।

Medicine Name
Dolopar खरीदें
Sumo L खरीदें
Pacimol खरीदें
Dolo खरीदें
Zerodol P खरीदें
Zerodol Sp खरीदें
Sumo खरीदें
Calpol Tablet खरीदें
Samonec Plus खरीदें
Eboo खरीदें
Hifenac P Tablet खरीदें
Eboo Plus खरीदें
Ibicox खरीदें
Serrint P खरीदें
Eboo Spaz खरीदें
Ibicox Mr खरीदें
Fabrimol खरीदें
Iconac P खरीदें
Sioxx Plus खरीदें
Febrex खरीदें
Inflanac Plus खरीदें
Sistal Ap खरीदें
Febrinil खरीदें
Instana खरीदें
Sp.Nac खरीदें

References

  1. World Health Organization [Internet]. Geneva (SUI): World Health Organization; Dengue control.
  2. Center for Disease Control and Prevention [Internet], Atlanta (GA): US Department of Health and Human Services; Dengue and Dengue Hemorrhagic Fever .
  3. Malavige GN, Fernando S, Fernando DJ, Seneviratne SL. Dengue viral infections. Postgrad Med J. 2004 Oct;80(948):588-601. PMID: 15466994
  4. Stephenson JR. Understanding dengue pathogenesis: implications for vaccine design. Bull World Health Organ. 2005 Apr;83(4):308-14. Epub 2005 Apr 25. PMID: 15868023.
  5. Brian Walker Nicki R Colledge Stuart Ralston Ian Penman. Davidson's Principles and Practice of Medicine E-Book. 22nd Edition Churchill Livingstone; Elsevier: 1st February 2014. page 322.
  6. World Health Organization [Internet]. Geneva (SUI): World Health Organization; Dengue and severe dengue.
  7. World Health Organization [Internet]. Geneva (SUI): World Health Organization; Control strategies.
  8. Hang VT, Nguyet NM, Trung DT, Tricou V, Yoksan S, Dung NM, Van Ngoc T, Hien TT, Farrar J, Wills B, Simmons CP. [Link]. PLoS Negl Trop Dis. 2009;3(1):e360. doi: 10.1371/journal.pntd.0000360. Epub 2009 Jan 20. PMID: 19156192.
और पढ़ें ...
ऐप पर पढ़ें